Постои клинички тест кој е изненадувачки информативен, а за негово изведување е потребна само добро осветлена просторија и отворена уста. Замолете го детето да седи исправено, да ја отвори устата колку што може и да го извади јазикот надвор — а потоа набљудувајте што е видливо во задниот дел на грлото. Ова набљудување го сочинува темелот на Малампати скорот — еден од најважните прелиминарни алатки за скрининг на дишните патишта во педијатриската стоматологија.
Системот е оригинално осмислен во областа на анестезиологијата, со цел да предвиди техничка тешкотија при трахеална интубација пред операција. Д-р Сешагири Малампати прв ја опишал оваа хипотеза во Canadian Anaesthetists’ Society Journal (1983), а проспективната валидациска студија (1985) ја потврдила клиничката применливост. Денес, системот е прифатен од стоматолози специјализирани за дишните патишта, специјалисти по медицина на сон и орофацијални миофункционални терапевти.
Малампати скорот не мери само грло — тој ја мери историјата на развојот на вилицата на вашето дете.
Разбирање на класификацискиот систем
Проценката се изведува со детето кое седи исправено, со уста отворена колку е можно пошироко и со испружен јазик — без фонација. Она што е видливо на задниот фаринкс ја определува класата.
| Класа | Видливост | Простор | ОСА ризик | Акција |
|---|---|---|---|---|
| Класа I | Мекото непце, увула и тонзили — целосно видливи | Оптимален | Низок | Рутинско следење |
| Класа II | Увулата делумно видлива; просторот почнува да се стеснува | Ограничен | Умерен | Проценка на симптоми |
| Класа III | Само мекото непце; увулата скриена зад јазикот | Стеснет | Висок | Целосна проценка |
| Класа IV | Само тврдото непце; задниот фаринкс целосно блокиран | Критично | Многу висок | Итна проценка |
Малампати класата и ризикот за ОСА — графички приказ
Научната основа
Истражување објавено во Journal of Clinical Sleep Medicine (Kumar et al., 2014) покажало дека повисоките Малампати класи се поврзани со поголема тежина на опструктивна спиечка апнеа кај деца. Студија на Lesavoy и сор. (2022) во Journal of Clinical Pediatric Dentistry утврдила дека 45% од деца на возраст 2–11 години биле класифицирани во класа III или IV. Истражување на Аидин и сор. (2024) во Frontiers in Pediatrics утврдило дека ОСА влијае на 1–4% од здравите деца, а нејзината преваленца кај деца со прекумерна тежина достигнува 60%.
Што всушност мери скорот: Јазик, вилица и простор
Малампати скорот не мери апсолутна големина на јазикот. Она што се менува е просторниот однос помеѓу јазикот и структурниот простор. Кога горната вилица се развива со доволна широчина, јазикот мирува напред без да го стеснува грлото. Кога максиларниот лак е потесен, јазикот седи подалеку назад — токму ова го одразува повисокиот Малампати скор.
Клучната анатомска структура е медијалниот небен шав — сврзноткивниот зглоб кој ги поврзува двете половини на максиларниот лак. Овој шав останува биолошки одговорен за време на детството, овозможувајќи горната вилица да се прошири во одговор на функционалните сили.
Трите функционални сили кои го обликуваат просторот
| Сила | Механизам | При нарушување |
|---|---|---|
| Положба на јазикот | Притисок на јазикот на непцето го шири максиларниот лак | Потесна горна вилица, повисок Малампати скор |
| Назалното дишење | Одржува правилна положба на јазикот; балансира развојот | Тесна небна арка; образните мускули го стеснуваат лакот |
| Џвакање | Механичка стимулација на алвеоларната коска | Намален тродимензионален раст на вилицата |
Критичниот прозорец на раст
Краниофацијалниот раст следи предвидлив и временски ограничен распоред:
- До приближно 6-годишна возраст — околу 60% од растот на горната вилица е веќе завршен.
- До приближно 12-годишна возраст — тој процент се искачува на речиси 90%.
- По 12-тата година, медијалниот небен шав почнува со осификација — прозорецот за нехируршко максиларно проширување се затвора.
Зошто се случуваат ноќните нарушувања
За време на спиење, мускулниот тонус се намалува во целото тело. Кај дете со Малампати класа III или IV, јазикот веќе во будна состојба зазема поголем дел од расположливиот фарингеален простор. Кога тонусот ќе опадне, тој простор може да се стесни или делумно да колабира.
Мозокот на детето регистрира намален проток на воздух и генерира краток возбудувачки одговор — микробудење — за да ги реактивира дилататорните мускули. Овој циклус може да се повтори десетици пати во текот на ноќта, без детето никогаш целосно да се разбуди. Резултатот е длабоко фрагментиран, нересторативен сон.
Важно: Симптомите честопати се погрешно дијагностицираат или се припишуваат на АДХД. Деца кои “не можат да седат мирно” — можеби едноставно не спијат добро поради компромитиран дишен пат.
| За време на денот | За време на ноќта |
|---|---|
| Тешкотии при фокусирање во училиште | ‘Рчење или гласно дишење |
| Хиперактивност или импулсивно однесување | Дишење на уста; усни отворени во мирување |
| Емоционални осцилации, ниска толеранција | Немирен сон, необични позиции |
| Дневен замор и поспаност | Бруксизам или ноќно потење |
| Темни кругови под очите | Чести будења или тешкотии во одржување на сонот |
Улогата на орофацијалната миофункционална терапија
Орофацијалната миофункционална терапија (OMT) е специјализиран третман насочен кон корекција на орофацијалните миофункционални нарушувања. Целта е обновување на основните функционални обрасци: затворена уста, правилна положба на јазикот, назалното дишење и правилни обрасци на џвакање и голтање.
| Исход | Само RME | RME + OMT |
|---|---|---|
| Волумен на дишен пат | Умерено подобрување | Значително поголемо |
| Назален воздушен тек | Делумно подобрување | Значително подобрување |
| Положба на јазикот | Честопати без промена | Нормализирана |
| ОСА по аденотонзилектомија | Честопати рецидив | Значително намален рецидив |
| Ортодонтска стабилност | Поголем ризик за релапс | Подобра долгорочно |
Кои деца треба да се проценат?
Препорачуваме проценка на дишниот пат за сите деца на возраст 3–12 години, особено ако е присутен некој од следниве фактори:
| Категорија | Знаци и симптоми | Итност |
|---|---|---|
| Анатомски знаци | Малампати класа II+; тесна небна арка; зголемени крајници или аденоиди | Висока |
| Дишење | Дишење на уста; ‘рчење; хронична назална конгестија | Многу висока |
| Сон | Немирен сон; бруксизам; ноќно потење; необични позиции | Многу висока |
| Однесување | Нарушена концентрација; хиперактивност; дневен замор | Висока |
| ОМФ функција | Неправилно голтање; тркалање на јазикот; цицање на палецот | Умерена |
Нашиот протокол во Дентиција
| # | Компонента | Метод | Цел |
|---|---|---|---|
| 1 | Малампати класификација | Визуелен преглед, седечка положба, испружен јазик | Проценка на фарингеалниот простор |
| 2 | Тонзиларна класификација (Brodsky) | Визуелна инспекција, скала 0–4 | Квантификација на тонзиларна хипертрофија |
| 3 | Орофацијална миофункционална проценка | Клинички преглед на јазик, усни, образи | Тонус, мобилност, функција, навики |
| 4 | Назален дишен пат | Визуелна и функционална проценка | Назална проодност, упатување |
| 5 | Краниофацијален развој | Мерење на ширина и висина на небото, профил на вилица | Архитектура на лачниот систем |
| 6 | Анализа на симптоматологија | Структурирана историја на сон, однесување, развој | Интеграција на клиничката слика |
Зошто повеќето провајдери го пропуштаат ова
Американската стоматолошка асоцијација (ADA) и Американската академија за педијатриска стоматологија (AAPD) препорачуваат рутински скрининг на дишниот пат. И покрај тоа, значителен дел од стоматолошките ординации сè уште не спроведуваат систематски скрининг. Традиционалниот стоматолошки куррикулум историски се фокусира на забите и непосредните оклузивни состојби, а не на поширокиот краниофацијален функционален систем. Ова е јазот кој нашиот Центар при Дентиција го пополнува.
Заклучок: Прозорецот сè уште постои — но се затвора
Малампати скорот е структурен записник на функционална историја. Кога резултатот покажува ограничен простор, тоа е клинички сигнал: простор за интервенција сè уште постои, ако се дејствува во вистинско време. Со 90% завршен раст на горната вилица до 12-годишна возраст, прозорецот на биолошки можности е конечен. Децата не ги надраснуваат проблемите со дишните патишта — тие пораснуваат со нив.
Најчесто поставувани прашања (FAQ)
П: На која возраст треба да се изведе prvата проценка?
Препорачуваме прва проценка на возраст 3–5 години. До тогаш детето е доволно соработливо за Малампати тестот, а прозорецот за влијание врз развојот е сè уште широко отворен.
П: Дали детското ‘рчење е нормално и ќе помине само?
Не. Хабитуалното ‘рчење не е нормала. ‘Рчење повеќе од 3 ноќи неделно е клинички значаен симптом. Нелечената ОСА може да предизвика невробихевиорални нарушувања и нарушувања во учењето кои не се надрастуваат сами.
П: Дали педијатарот не треба ли да го забележи ова?
Педијатарите честопати ги препознаваат знаците — но Малампати скорингот, краниофацијалната проценка и ОМФ проценката не се стандарден дел на општиот педијатриски преглед. Повеќето случаи се идентификуваат преку специјализирана стоматолошко-миофункционална проценка.
П: Дали орофацијалната миофункционална терапија е болна за деца?
Не. OMT е целосно нехируршка. Се состои од серија насочени вежби за јазикот, усните и образите кои обично траат 15–30 минути по сесија. Децата обично ги доживуваат вежбите како игра.
П: Колку долго трае миофункционалната терапија?
Просечен курс на OMT трае 6–12 месеци, со сесии еднаш до двапати неделно, дополнети со домашни вежби. Кога OMT е интегрирана со ортодонтски уреди, двете интервенции се координираат за максимален ефект.
П: Дали вадењето на крајниците е доволно само по себе?
Тонзилектомијата е честопати ефективна, но не секогаш решава сè. Camacho и сор. (2025) покажале дека деца кои не добиле OMT после операцијата имале значително поголема тежина на ОСА. Ако мускулните обрасци не се коригираат, навиките продолжуваат да го компромитираат дишниот пат.
П: Дали проблемот со дишниот пат е поврзан со АДХД?
Постои значителна клиничка поврзаност. Хроничниот фрагментиран сон го исцрпува капацитетот на детето за регулација на вниманието — симптоми кои се преклопуваат со АДХД. Дел од децата дијагностицирани со АДХД всушност имаат нарушено дишење поврзано со сон.
П: Дали постои максимална возраст за ефективна интервенција?
Оптималниот прозорец е 3–12 години. Меѓутоа, интервенцијата е можна и подоцна. Кај адолесценти, OMT, ортодонтски апарати (MARPE) и во некои случаи хируршки процедури сè уште можат значително да го подобрат дишниот пат.
П: Как да знам дали на моето дете му треба проценка во Дентиција?
Контактирајте нè ако вашето дете покажува: ‘рчење во сон; дишење на уста; немирен сон; дневна поспаност; скршкање на заби; темни кругови под очите; тесна горна вилица или зголемени крајници. Почетниот преглед трае 30–45 минути.
Референци
- Mallampati SR. Clinical sign to predict difficult tracheal intubation. Can Anaesth Soc J. 1983;30:316–317.
- Mallampati SR, Gatt SP, Gugino LD, et al. A prospective study. Can Anaesth Soc J. 1985;32(4):429–434.
- Kumar HVM, Schroeder JW Jr, Gang Z, Sheldon SH. Mallampati score and pediatric OSA. J Clin Sleep Med. 2014;10(9):985–990.
- Lesavoy B, et al. Mallampati and Brodsky Classification and Children’s Risk for SRBD. J Clin Pediatr Dent. 2022;46(4):280–286.
- Aydin S, et al. Predictive values of Mallampati score in pediatric OSA. Front Pediatr. 2024. PMC11031148.
- Kuskonmaz CS, et al. Correlation between Malocclusions, Tonsillar Grading and Mallampati Scale. Children. 2023;10(6):1061.
- Festa F, et al. Midpalatal Suture Maturation: A CBCT Study. Children. 2024;11(8):1013.
- Expert consensus on pediatric orthodontic therapies. Int J Oral Sci. 2024;16:30.
- Inatomi A, et al. Low Tongue Posture Improvement Effect of OMT. PMC. 2025. PMC12418056.
- Camacho M, et al. Orofacial Myofunctional Therapy for Pediatric OSA. Children. 2025;12(6):737.
- The Role of Myofunctional Therapy in Pediatric Dentistry. Int J Paediatr Dent. 2024.
- Marcus CL, et al. Diagnosis and management of childhood OSA. Pediatrics. 2012;130(3):e714–e755.
- ASHA. Orofacial Myofunctional Disorders. Practice Portal. asha.org
- Nuckton TJ, et al. Mallampati score as independent predictor of OSA. Sleep. 2006;29(7):903–908.
Информациите содржани во овој напис се наменети исклучиво за едукативни цели и не претставуваат замена за индивидуален медицински или стоматолошки совет.
Слични статии
- Парадигма на целото тело: Како невромускулната и миофункционалната стоматологија ги лекуваат хроничната главоболка и нарушувањата на сонот
- Педијатриско нарушено дишење при спиење (SDB) и Орофацијална миофункционална терапија: Сеопфатен клинички водич
- Скриената врска помеѓу вашиот загриз и држењето на телото: Невромускулен и миофункционален пристап
- Повеќе од заби: Зошто правилниот загриз е невромускулна позиција, а не механички контакт
Focus Keyword: Малампати скор деца
Secondary Keywords: педијатриска проценка на дишните патишта, нарушено дишење за време на спиење кај деца, миофункционална терапија деца, развој на вилицата кај деца, орофацијални миофункционални нарушувања, детска спиечка апнеа, стоматологија на дишните патишта Гевгелија
