Како изгледа неоптималниот развој на лицето кај децата?

Седите на семеен ручек и одеднаш го забележувате. Вашето дете седи со лесно отворена уста. Не зборува, не јаде – едноставно дише преку уста. Под очите има сенки, иако спиело цела ноќ. Лицето изгледа малку подолго, малку поуморно отколку што би требало да изгледа лице на седумгодишно дете.

Повеќето родители ваквите детали ги отфрлаат со „такво му е лицето” или „на тато личи”. Понекогаш тоа и е точно. Но понекогаш ова се тивки сигнали дека дишењето, џвакањето, голтањето и положбата на јазикот во мирување не ја вршат својата работа – а лицето, кое сè уште расте, се приспособува на тоа.

Оваа статија е подготвена од тимот на Центарот за миофункционална и невромускулна стоматолошка медицина при Дентиција. Ќе ви покажеме кои знаци може да упатуваат кон неоптимален развој на лицето, што вели науката за нив, и – уште поважно – зошто ниту еден од нив сам по себе не е дијагноза, туку причина за внимателна проценка.

Лицето на детето не е само наследство. Тоа е и запис за тоа како детето дише, џвака, голта и каде му мирува јазикот – секој ден, илјадници пати.

Формата ја следи функцијата: Како се гради детското лице

Коските на лицето кај децата не растат по однапред зацртан план, независно од сè друго. Тие растат во постојан дијалог со мускулите и функциите што ги опкружуваат. Јазикот што мирува на непцето нежно ја шири горната вилица. Затворените усни и назалното дишење ја држат долната вилица во стабилна положба. Џвакањето ги стимулира коските на двата лака да растат во ширина и напред.

Кога овие функции се нарушени, растот не застанува – тој продолжува, но во поинаква насока. Како што објаснивме во нашата статија за Малампати скорот кај деца, до 6-годишна возраст е завршен околу 60% од растот на горната вилица, а до 12-годишна возраст речиси 90%. Тоа значи дека прозорецот во кој функцијата може да го насочи развојот е ограничен – и главно се одвива во детството.

Осумте знаци што родителите најчесто ги забележуваат

Ниту еден од следните знаци не е дијагноза. Но кога ќе се појават неколку заедно, тие формираат препознатлива слика што вреди да се процени стручно.

1. Намален мускулен тонус на устата и лицето

Усните се опуштени, често разделени, образите и брадата изгледаат „меки”. Нискиот орофацијален тонус значи дека мускулите не обезбедуваат доволна поддршка за правилна положба на усните и јазикот во мирување – а без таа поддршка, функцијата полесно „запаѓа” во компензаторни шаблони.

2. Дишење со отворена уста

Најчестиот и најважниот знак. Детето дише низ уста во мирување, при гледање телевизија, при спиење. Дишењето низ уста го спушта јазикот од непцето и ја менува рамнотежата на силите врз вилиците – повеќе за тоа во нашата статија за педијатриското нарушено дишење при спиење.

3. Тесно, високо непце

Кога јазикот не мирува на непцето, горната вилица го губи природниот притисок што ја шири. Резултатот е тесна, висок („готски”) непцен лак – што истовремено го намалува и просторот на носната празнина, бидејќи непцето е под за носот.

4. Збиени или криви заби

Тесниот лак едноставно нема доволно простор. Трајните заби никнуваат збиено, ротирано или надвор од редот. Збиеноста не е само естетски проблем – таа често е видлива последица на недоволен раст на вилицата.

5. Повлечена (ретрудирана) долна вилица

Брадата изгледа повлечена наназад во однос на остатокот од лицето. Кај децата што дишат низ уста, долната вилица често ротира надолу и наназад – што го менува профилот и може да го стесни просторот за дишење зад јазикот.

6. Уморен изглед

Темни кругови под очите, „тешки” очни капаци, безизразен поглед. Овој изглед често се поврзува со квалитетот на сонот: нарушеното дишење при спиење носи фрагментиран, неквалитетен сон, кој се гледа на лицето и следниот ден.

7. Издолжено, „повлечено надолу” лице

Долната третина од лицето изгледа подолга, а лицето како целина расте повеќе вертикално отколку нанапред. Во литературата ова се опишува како вертикален образец на раст – и е еден од најдобро документираните наоди кај децата што хронично дишат низ уста.

8. Неоптимален загриз

Отворен загриз, вкрстен загриз, длабок загриз или нарушен однос помеѓу горните и долните заби. Загризот е крајниот „збир” на сите сили што делуваат врз вилиците – затоа е и меѓу најчестите причини поради кои родителите воопшто доаѓаат на преглед.

Знак	Што може да укажува	Поврзана функција
Низок мускулен тонус	Недоволна поддршка на усните и јазикот	Положба во мирување
Дишење со отворена уста	Отежнато назално дишење или навика	Дишење
Тесно непце	Јазикот не мирува на непцето	Положба на јазикот
Збиени заби	Недоволен раст на лакот	Џвакање, положба на јазикот
Повлечена вилица	Ротација на мандибулата надолу и наназад	Дишење, голтање
Уморен изглед	Нарушен квалитет на сонот	Дишење при спиење
Издолжено лице	Вертикален образец на раст	Дишење
Неоптимален загриз	Нерамнотежа на силите врз вилиците	Сите четири функции

Табела 1. Знаци на неоптимален развој на лицето и функцијата што може да стои зад нив.

Што вели науката

Врската помеѓу начинот на дишење и растот на лицето е проучувана повеќе од половина век. Во класичните експерименти на Harvold и соработниците (1981), приматите кај кои експериментално било попречено назалното дишење развиле издолжено лице, отворен загриз и нарушени односи на вилиците – првиот директен доказ дека функцијата може да ја менува формата. Linder-Aronson (1970) ја поврзал зголемената аденоидна вегетација кај децата со карактеристични промени во растот на лицето.

Современите прегледи го потврдуваат овој образец. Систематскиот преглед и мета-анализа на Zhao и соработниците (2021), објавен во BMC Oral Health, опфатил 387 деца што дишат низ уста и 433 деца што дишат низ нос. Децата што дишат низ уста покажале помалку развиена долна вилица и позголемен вертикален раст на лицето во однос на децата што дишат низ нос.

Друга мета-анализа на цефалометриски податоци од 18 студии (2020) дошла до сличен заклучок: кај децата што дишат низ уста е почеста повлечена горна и долна вилица, вертикален образец на раст, ротација на долната вилица надолу и наназад и зголемена висина на долниот дел од лицето – токму знаците што родителите ги гледаат како „издолжено, уморно лице”.

Науката е постојана: начинот на кој детето дише го обликува начинот на кој расте неговото лице.

Зошто ниту еден знак не е дијагноза

Ова е можеби најважната порака во целата статија. Издолженото лице може да е наследно. Збиените заби може да се семејна карактеристика. Уморниот изглед може да е само лоша недела. Поединечно, ниту еден од овие знаци не значи дека развојот оди во погрешна насока.

Она што навистина кажува нешто е комбинацијата – и функцијата што стои зад неа. Детето со издолжено лице кое дише низ нос, спие мирно и има јазик на непцето е сосема различен случај од детето со истиот изглед кое дише низ уста, ‘рчи и има тесно непце. Затоа изгледот е само почеток на разговорот; одговорот го дава стручната проценка на функцијата.

Четирите функции што го обликуваат лицето

При проценка, ние не гледаме само во забите. Ги оценуваме четирите функции што го градат лицето од ден на ден:

• Дишење – дали детето дише низ нос во мирување и при спиење, и дали постои пречка (крајници, аденоиди, алергии, тесен нос)
• Џвакање – дали детето џвака ефикасно, двострано и доволно цврста храна за да ги стимулира вилиците
• Голтање – дали голтањето е зрело, или јазикот притиска напред помеѓу забите (инфантилно голтање)
• Положба на јазикот и усните во мирување – дали јазикот мирува на непцето и дали усните се затворени без напор

Кај многу деца, причината зошто јазикот не стигнува до непцето е структурна – на пример, ограничен лингвален френулум. Затоа проценката секогаш вклучува и преглед на мобилноста на јазикот.

Раната поддршка е важна

Добрата вест е дека додека детето расте, функцијата сè уште може да го насочи развојот. Затоа раната проценка има толку голема вредност: истите сили што го водат растот во неповолна насока можат, кога ќе се коригираат, да го поддржат во поволна.

Во зависност од наодите, поддршката може да вклучи орофацијална миофункционална терапија (вежби за јазикот, усните и дишењето), функционални миофункционални апарати кои преку џвакање го поддржуваат тонусот и правилната положба на јазикот, ортопедско проширување на горната вилица кога е индицирано, како и координација со ОРЛ специјалист кога постои пречка во носот или грлото. Изборот секогаш е индивидуален – не секое дете има потреба од апарат, и не секое дете има потреба од ортодонција.

Проценката во Дентиција

#	Што оценуваме	Зошто
1	Начин на дишење	Назално или орално дишење во мирување и при спиење
2	Положба на јазикот и усните	Дали јазикот мирува на непцето, дали усните се затвораат без напор
3	Мобилност на јазикот	Исклучување на ограничен лингвален френулум (врзан јазик)
4	Џвакање и голтање	Зрелост и ефикасност на обрасците
5	Непце, лак и загриз	Ширина на вилицата, простор за заби, однос на вилиците
6	Дишен пат	Малампати класа, крајници, назална проодност
7	Сон и однесување	‘Рчење, немирен сон, концентрација, дневен замор

Табела 2. Компоненти на проценката на орофацијалниот развој кај деца во Дентиција.

Ова е мултидисциплинарна проценка: под еден покрив, нашиот тим вклучува специјалисти ортодонти, орални хирурзи и тим за миофункционална терапија, а по потреба соработуваме со ОРЛ специјалисти и педијатри.

Заклучок: Лицето раскажува приказна – вреди да ја прочитаме навреме

Отворената уста, тесното непце, збиените заби, повлечената вилица, уморниот изглед и издолженото лице не се пресуда. Тие се прашање – прашање дали дишењето, џвакањето, голтањето и положбата на јазикот го поддржуваат или го попречуваат растот на вашето дете.

Одговорот го дава проценката. А времето за таа проценка е додека лицето сè уште расте.

Ако препознавте неколку од овие знаци кај вашето дете, закажете проценка во Дентиција. Растот не чека – но може да се насочи.

📲 075 500 502 (повик или WhatsApp) · 🌐 denticija.mk

Најчесто поставувани прашања

Референци

1. Zhao Z, Zheng L, Huang X, Li C, Liu J, Hu Y. Effects of mouth breathing on facial skeletal development in children: a systematic review and meta-analysis. BMC Oral Health. 2021;21:108. doi:10.1186/s12903-021-01458-7
2. Facial morphological characteristics of mouth breathers vs. nasal breathers: A systematic review and meta-analysis of lateral cephalometric data. 2020. PMID: 32346438
3. Harvold EP, Tomer BS, Vargervik K, Chierici G. Primate experiments on oral respiration. Am J Orthod. 1981;79(4):359-372.
4. Linder-Aronson S. Adenoids: their effect on mode of breathing and nasal airflow and their relationship to characteristics of the facial skeleton and the dentition. Acta Otolaryngol Suppl. 1970;265:1-132.
5. Grippaudo C, Paolantonio EG, Antonini G, Saulle R, La Torre G, Deli R. Association between oral habits, mouth breathing and malocclusion. Acta Otorhinolaryngol Ital. 2016;36(5):386-394.
6. Moss ML, Salentijn L. The primary role of functional matrices in facial growth. Am J Orthod. 1969;55(6):566-577.
7. Rueda JR, et al. Myofunctional therapy (oropharyngeal exercises) for obstructive sleep apnoea. Cochrane Database Syst Rev. 2020;11:CD013449.

Информациите во оваа статија се наменети исклучиво за едукативни цели и не претставуваат замена за индивидуален медицински или стоматолошки совет. Знаците опишани во статијата не се дијагноза.